Sociaal Democratische Arbeiders Partij

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Gedenkplaat

De Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP) was een Nederlandse politieke partij van voor, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog. De SDAP werd op 26 augustus 1894 opgericht in 't lokaal Atlas aan de Ossenmarkt 9 te Zwolle als alternatief voor de Sociaal-Democratische Bond (SDB) van Domela Nieuwenhuis. Tot de 12 oprichters (de "twaalf apostelen" genoemd) behoorden Pieter Jelles Troelstra, Jan Schaper en Willem Vliegen.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis

In 1897 veroverden de sociaaldemocraten voor het eerst twee zetels in de Tweede Kamer. De partij sloot zich aan bij de Tweede Internationale, de overkoepelende organisatie van socialistische partijen in Europa. Uitgangspunt was een democratisch streven naar een socialistische maatschappij, waarin de belangrijkste industrieën en de winning van delfstoffen aan de staat toebehoorden.

Aanvankelijk had de partij zowel een reformistische als een orthodox-marxistische vleugel. In 1909 splitste deze laatste zich af onder de naam Sociaal-Democratische Partij (SDP). De naam sociaaldemocratie werd toen nog door beide soorten socialisten gevoerd. Later werd de naam SDP vervangen door CPN.

Verder streed de SDAP voor algemeen kiesrecht en sociale wetten, zoals het staatspensioen. De invoering van het algemeen kiesrecht in 1917 bezorgde de SDAP grote zetelwinst. Nadat in Rusland in 1917 de Oktoberrevolutie had plaatsgevonden en het ook in Duitsland onrustig werd, meende Troelstra in 1918 dat ook in Nederland de tijd voor revolutie was gekomen. Zijn revolutiepoging werd een grote mislukking.

Troelstra werd in 1925 als partijleider opgevolgd door Johan Willem Albarda. In de jaren dertig ontstond een toenadering tussen de SDAP en de andere partijen, mede doordat de SDAP het streven naar algehele ontwapening opgaf. In de gemeente Amsterdam leverde de SDAP al langere tijd wethouders (onder andere Monne de Miranda en Floor Wibaut) en vanaf 1939 nam de partij met twee ministers (Albarda en Jan van den Tempel) deel aan het Kabinet-De Geer II.

In de Tweede Wereldoorlog werd de SDAP en de aan de partij geliëerde krant Het Volk door de Duitse bezetter verboden. De Haagse oud-wethouder en latere minister-president Willem Drees speelde een belangrijke rol in het clandestiene overleg tussen de verschillende partijen over de naoorlogse politiek. De krant Het Volk werd na 1945 voortgezet als dagblad Het Vrije Volk.

De Partij van de Arbeid ontstond in 1946 uit een fusie van de SDAP, de Vrijzinnig Democratische Bond en de Christelijk Democratische Unie (CDU).

[bewerken] Trivia

Al snel na de oprichting in 1894 kreeg de SDAP de bijnaam "Schoolmeesters-, Dominees- en Advocaten-Partij", waarmee de spanning werd aangesneden tussen een intellectueel partijkader en een volkse achterban [1] [2].

[bewerken] Bekende leden


De 12 apostelen van de SDAP

Levie Cohen · Jan Antoon Fortuijn · Adriaan Gerhard · Frank van der Goes · Willem Helsdingen · Henri van Kol · Henri Polak · Jan Schaper · Hendrik Spiekman · Pieter Jelles Troelstra · Helmig Jan van der Vegt · Willem Vliegen
Nederlandse socialistische, communistische en sociaaldemocratische partijen

Sociaal-Democratische Bond / Socialistenbond (1881-1900) · Sociaal Democratische Arbeiders Partij (1894-1946) · Sociaal-Democratische Partij / Communistische Partij Holland / Communistische Partij Nederland (1909-1991) · Socialistische Partij (1918-1928) · Onafhankelijke Socialistische Partij (1932-1935) · Revolutionair-Socialistische Arbeiderspartij (1935-1940) · Pacifistisch Socialistische Partij (1957-1991) · Democratisch Socialisten '70 (1970-1981?)
Partij van de Arbeid (1946-heden) · Socialistische Partij (1971–heden) · GroenLinks (1991-heden)
Partij van de Arbeid
Vertegenwoordigers/bestuurders: Eerste Kamerleden · Tweede Kamerleden · Bewindslieden
Partijleiders: Willem Drees · Jaap Burger · Anne Vondeling · Joop den Uyl · Wim Kok · Ad Melkert · Wouter Bos
Partijorganisatie: Arbeiders Jeugd Centrale · Evert Vermeer Stichting · Jonge Socialisten in de PvdA · Rood · Rooie Vrouwen in de PvdA · Wiardi Beckman Stichting (Socialisme & Democratie)
Stromingen: Nieuw Links · Niet Nix
Socialistische Zuil: Nederlands Verbond van Vakverenigingen · VARA · Het Vrije Volk · Groene Kruis
Voorgangers: Sociaal Democratische Arbeiders Partij · Vrijzinnig Democratische Bond · Christelijk-Democratische Unie · Doorbraak · Nederlandse Volksbeweging

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

referenties:

voetnoten:

  1. ↑ Marc Adang Voor sociaal-democratie, smaakopvoeding en verheffend genot. De Amsterdamse vereniging Kusnt aan het Volk, 1903-1928, uitg. Aksant, Amsterdam (2009)
  2. ↑ Seije Slager "Kunst voor de halfbeschaafden. De SDAP en de verheffing des volks", in dagblad Trouw, katern Letter&Geest, zaterdag 21 maart 2009, pag.81
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken