Geschiedenis van de Nederlandse televisie
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De televisie in Nederland bestaat tegenwoordig uit drie publieke zenders en een aantal commerciële zenders. De geschiedenis van de eerste tv-uitzending in Nederland gaat terug tot de jaren '20, toen Philips experimenteerde met de uitzending van filmbeelden. Commerciële zenders kwamen in Nederland op toen RTL Veronique in 1989 begon met uitzenden.
Inhoud |
[bewerken] Experimentele televisie
De geschiedenis van de Nederlandse televisie is begonnen in de jaren '30 van de 20e eeuw toen de eerste Nederlandse experimenten met de televisie werden uitgevoerd. Deze geschiedenis is nauw verbonden met die van Philips. De eerste zenders werden gebouwd door televisiepionier Erik de Vries die werkzaam is bij het Natuurkundig Laboratorium van Philips. Hij deed daarmee de eerste proeven en uiteindelijk vonden de eerste uitzendingen in Nederland plaats. Dit was in 1930 vanaf het torentje van het Amsterdamse Carltonhotel. In het jaar 1935 zou de eerste persoon op de Nederlandse televisie verschijnen. Het was een dochter van Koos Speenhoff die werkte bij Philips op de administratie. Zij was presentatrice tijdens een experimentele uitzending.
Philips bouwde in 1937-1938 vier wagens, twee materiaal/zenderwagens en twee techniekwagens met daarin een filmscanner en een verrijdbare tv-camera. In 1938 was de eerste karavaan klaar en werd getoond in de Jaarbeurs in Utrecht. Later werden er in diverse landen demonstraties mee gegeven. Dit gebeurde door Erik Klaas de Vries. Daarna werden door De Vries in diverse landen demonstraties gegeven. Een van de karavaans werd vernietigd in de Tweede Wereldoorlog. De karavaan bevond zich op 1 september 1939 in Warschau en op 3 september brak na de Duitse inval in Polen de Tweede Wereldoorlog uit. De mensen konden nog net terug komen naar Nederland. De Tweede karavaan stond in Boekarest bij Philips. Na terugkomst werd deze geparkeerd op de binnenplaats van het Nat Lab van Philips in Eindhoven. De wagens werden door een luchtaanval van de geallieerden op Eindhoven in 1942 vernietigd. De bombardementen werden uitgevoerd door de Britse Royal Airforce op 6 december 1942.
Philips verzorgde tussen 1948 en 1951 264 experimentele televisieuitzendingen, die werden geleid door Erik de Vries. Ze werden ontvangen door enkele honderden toestellen die in Eindhoven stonden opgesteld, voornamelijk bij Philipsmedewerkers. De presentatie van de eerste uitzendingen was in handen van Fred Knol die ook bekend was van Radio Herrijzend Nederland.
De officiële introductie van de televisie in Nederland was op 12 december 1949. De toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat gaf toen toestemming voor deze introductie. Twee jaar later was de Nederlandse Televisie Stichting (NTS) opgericht. Er is in die tijd veel geëxperimenteerd en gedebatteerd. In de NTS waren de vier grote omroepverenigingen opgenomen (AVRO, KRO, VARA en NCRV), en later kwam hier ook de VPRO nog bij. De eerste (zwart-wit) televisie-uitzending was op 2 oktober 1951, 20.15 uur, vanuit de NTS-studio, studio Irene te Bussum. Na de officiële opening door de staatssecretaris mr. Cals en de NTS-voorzitter prof. J. B. Kors (KRO) volgde als hoofdschotel het spel de Toverspiegel. De Amsterdamse journaliste Jeanne Roos was de omroepster van het eerste uur.
De beeldsignalen werden door de televisietoren in Bussum naar de zendmast bij Lopik (tegenwoordig staand in de gemeente IJsselstein) verzonden, die ze na ontvangst doorzond naar de toen nog zeer weinige ontvangsttoestellen in Nederland. In 1952 werd de eerste Hilversumse zendmast in gebruik genomen, die stond aan de Insulindelaan, nabij het latere Mediapark. In 1971 werd de huidige zendmast gebouwd; de oude bleef nog staan tot 1976.
Vanaf het begin bleef vooral 'Hilversum' meer verbonden dan Bussum aan het begrip 'omroep'. Dit kwam doordat de namen in 1985 werden gewijzigd van ‘Hilversum 1 t/m 5’ in 'Radio 1 t/m 5'.
[bewerken] Nationale televisie
In 1951 werd Nederland 1 het eerste Nederlandse televisiestation. In de eerste jaren keken er maar enkele duizenden mensen televisie, vooral door technische beperkingen en hoge kosten.
Na een experimentele periode, moest worden gekozen of er zou worden uitgezonden vanuit één nationale omroep, of dat de verzuilde omroepen die al uitzonden op de radio de kijktijd onderling zouden gaan verdelen. Uiteindelijk werd via het Televisiebesluit van 1956 gekozen voor een verzuild systeem met verschillende omroepen (zoals dat nu ook nog het geval is bij de Publieke Omroep), ook werd er een kijkgeldregeling ingesteld voor televisie-eigenaren en werd reclame vooralsnog niet toegestaan.
Televisie werd gezien als het medium voor informatieverspreiding en nieuwsvoorziening. Het bioscoopjournaal, waarvan het Polygoon-journaal het bekendste is, werd in de loop de jaren langzaam ingehaald door de televisiejournaals. Het NTS Journaal was de grondlegger van het Nederlandse televisiejournaal, dat voor het eerst werd uitgezonden in 1956. NTS staat voor Nederlandse Televisie Stichting, de voorloper van de NOS.
In 1967 werd kleurentelevisie officieel in Nederland geïntroduceerd. Het in Nederland geadopteerde kleurensysteem was het door de Duitse Dr. Walter Bruch van Telefunken uit het Amerikaanse NTSC systeem doorontwikkelde PAL-systeem. Eveneens in het jaar 1967 werd reclame op de Nederlandse televisie toegelaten. Enkele jaren daarna werd het open bestel ingevoerd (via de Omroepwet van 1969), het was nu mogelijk om een als nieuwe omroep tot het bestel toe te treden, de TROS had hier enkele jaren voordat de wet werd ingevoerd al gebruik van gemaakt. De Evangelische Omroep en Veronica Omroep Organisatie volgden later. Eisen voor nieuwe omroepen waren:
- Verschillende programmacategorieën moeten aan bod komen (dus bijvoorbeeld niet alleen religieuze programma's of enkel muziek).
- Een wat ruim omgeschreven cultureel criterium: bij het volk levende culturele en godsdienstige waarden moesten worden gebruikt in de uitzendingen.
- Een ledencriterium: minimaal 100.000 leden zijn vereist voor uitzenden en hoe meer leden, hoe meer zendtijd. Er werd een systeem ingevoerd dat nu nog steeds gebruikt wordt met A-, B- en C-omroepen.
Een ander resultaat van de Omroepwet van '69 is vorming van de Nederlandse Omroep Stichting (NOS), dat zich op algemene nieuws- en sportuitzendingen richt en ook zorgt voor technische en administratieve hulp.
Televisie bleek eveneens een geschikt medium voor amusement. Door de toetreding van de TROS en de VOO werden er meer amusementsprogramma's uitgezonden, wat leidde tot de nodige kritiek en zorgen uit politiek en samenleving samen te vatten in het woord vertrossing.
De meeste Nederlanders huishoudens hadden rond 1985 een kleurentoestel aangeschaft en aan publieke televisiezenders was in 1988 gestegen tot 3 en populaire televisieprogramma's als Spel zonder grenzen, Swiebertje, de De lopende band en een dramaserie als De glazen stad trokken vele miljoenen kijkers; televisiekijken werd algemeen de belangrijkste vorm van vrijetijdsbesteding en nam steeds meer de rol over van het traditionele gezelschapsspel of het lezen van een boek. Critici begonnen zich te roeren en wezen op de bedenkelijke invloeden van geweld en seks op de televisie, vooral op de jeugd. De Amerikaan Neil Postman schreef het boek Wij amuseren ons kapot. Hij had veel commentaar op het vluchtige karakter en de afstompende invloed van de televisie en andere media. Hij was ook tegen de commercialisering van de media.
[bewerken] Duaal bestel
Rond het begin van de jaren '90 veranderde er in Nederland in dat opzicht ook veel. Tot dan toe was in Nederland televisie met zijn verzuilde zendgemachtigden een uniek, open bestel met slechts drie televisiekanalen, comform de wetgeving voor de Publieke omroep. Op 2 oktober 1989 werd de eerste buitenlandse, op Nederland gerichte commerciële televisiezender (RTL Véronique, in 1990 gewijzigd in RTL4) via nieuwe wetgeving toegelaten. Het was een slimme zet van RTL om vanuit Luxemburg uit te zenden via de zogenaamde U-bochtconstructie, dit maakte RTL officieel een buitenlandse omroep. Nederland was conform Europese wetgeving verplicht om buitenlandse zenders toe te staan. RTL was eigenlijk gewoon Nederlands en zond enkel op de daguren enkele Luxemburgse programma's uit.
Begin 1992 werd binnenlandse commerciële omroep mogelijk. Op 30 augustus 1993 werd in Nederland het fenomeen dagtelevisie geïntroduceerd. Hiermee werd het duale bestel van Publieke en commerciële omroepen die naast elkaar bestaan een feit in Nederland. RTL5 begon in oktober 1993 met uitzenden. Het eerste commerciële station begon op 1 september 1995 toen verliet de Veronica Omroep Organisatie (VOO) de publieke omroep. Endemol en VOO gingen samen en begonnen het eerste binnenlandse commerciële station. Sinds die tijd zijn er nog ettelijke binnenlandse commerciële omroepen bijgekomen, die voornamelijk in handen zijn van twee grote mediabedrijven. ProSiebenSat.1 Media introduceerde Veronica, SBS 6 en NET 5. RTL Nederland begon na RTL Veronique en RTL 5 met Veronica (later Yorin), dat na een hervorming van de RTL-zenders werd hernoemd tot RTL 7) en RTL 8. Andere initiatieven, zoals TV10, Sport 7 en Tien sneuvelden.
Met het toelaten van de commerciële zenders kwam ook een controleorgaan tot stand: het Commissariaat voor de Media kreeg de taak om toezicht uit te oefenen op de Publieke en commerciële omroepen. Op dit moment oefent de Commissariaat ook toezicht uit op de Kijkwijzer.
[bewerken] Recente ontwikkelingen
Sinds 1988 is de Mediawet nog uitgebreid met twee eisen. De eerste is de eis van representativiteit. Dat houdt in dat een omroep representatief moet zijn voor een bepaalde maatschappelijke, godsdienstige of culturele bevolkingsgroep. Een tweede criterium is het pluriformiteitscriterium: een nieuwe omroep moet de verscheidenheid van inhoud binnen het publieke bestel vergroten. Naast de eerder genoemde commerciële zenders, zijn er ook nieuwe publieke omroepen tot het bestel toegetreden zoals Omroep MAX voor ouderen en Llink dat zich richt op natuur en milieu.
Met de introductie van digitale televisie, is er naast de publieke en commerciële kanalen die via de kabel zijn te ontvangen, een groot aantal digitale televisiekanalen bijgekomen. Veel kanalen richten zich op speficieke thema's, ook de Publieke Omroep beheert een verzameling van dergelijke kanalen.
Mensen die televisie digitaal willen kijken hebben nu keuze uit verschiedene aanbieders die vaak ook combinaties van tv, telefonie en internet bieden.
Op het technische vlak veranderde er bijzonder veel. In de jaren '90 werd massaal overgeschakeld van film naar video, van analoge naar digitale televisie, kwam er kabeltelevisie en satelliettelevisie, breedbeeldtelevisie, HDTV en integratie met internet en mobiele telefoon. Ook veranderden opname-, montage- uitzend- en opslagtechnieken, niet alleen bij de Nederlandse televisie, maar wereldwijd. De toename van het aantal buitenlandse televisieproducties dat wordt uitgezonden op Nederlandse zenders, met name Amerikaanse programma's, hangt samen met de veramerikanisering van de media.[1] Zo'n 70% van Nederlandse audiovisuele erfgoed, waarvan een groot deel bestaat uit televisieuitzendingen, ligt tegenwoordig opgeslagen bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum.
[bewerken] Mijlpalen in de Nederlandse televisiegeschiedenis
| Datum/jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1930 | Eerste experimentele televisieuitzending, vanaf het Carltonhotel in Amsterdam. |
| 1935 | Een dochter van Koos Speenhoff, Ceesje Speenhoff verschijnt als eerste persoon op Nederlandse televisie. |
| 2 oktober 1951 | De allereerste reguliere Nederlandse televisieuitzending. |
| 5 december 1952 | De eerste keer dat Sinterklaas op de Nederlandse televisie wordt ontvangen. Presentatrice is Mies Bouwman die deze taak vervult (tot 1973). |
| 6 juni 1954 | Eerste Eurovisie-uitzending met een verslag van het Narcissenfeest in Montreux. |
| 31 december 1954 | Eerste oudejaarsconference van Wim Kan. |
| 20 april 1955 | Eerste aflevering van Swiebertje (met Joop Doderer in de hoofdrol). De meeste afleveringen van deze serie van voor 1972 zijn echter verloren gegaan. De serie liep tot april 1975. |
| 5 januari 1956 | Eerste NTS journaal. Onderwerpen waren: hardnekkige gladheid; interview met Caroline, de dochter van schaakkampioen Max Euwe; en jonge stieren door de straten van Pamplona. |
| 17 september 1958 | De eerste aflevering van Pipo de Clown. |
| 5 april 1959 | Eerste uitzending van het programma Sport in beeld, de voorloper van Studio Sport. |
| 1963 | Willem Duys treedt op als eerste praatprogrammapresentator, met zijn programma Voor de vuist weg. |
| 15 augustus 1964 | De eerste uitzending van REMtelevisie, de piraat die de voorloper is van de TROS. |
| 15 juli 1965 | Eerste uitzending op het Tweede Nederlandse televisiekanaal, kortweg Nederland 2. |
| 3 september 1966 | Eerste uitzending van de populaire serie Ja Zuster, Nee Zuster. De serie werd in 1968 beëindigd. De opnames van de meeste afleveringen zijn inmiddels onvindbaar. |
| 2 januari 1967 | Voor het eerst wordt reclame uitgezonden via de STER. Het eerste spotje maakt reclame voor de Nederlandse Dagbladpers en opent met de woorden: "Zeven seconden geleden begon de reclame in de televisie. U wist het uit uw krant." |
| 1967 | Officiële introductie van kleurentelevisie in Nederland. |
| 9 oktober 1967 | Het eerste bloot op de Nederlandse televisie: de actrice Phil Bloom vertoont haar onbedekte lichaam in het VPRO-programma Hoepla. |
| 1968 | De Nederlandse journalist en presentator Koos Postema stelt in het televisieprogramma Een Groot Uur U als eerste een groot aantal hete hangijzers aan de orde, waaronder euthanasie, pedofilie en transseksualiteit. |
| 1989 | De eerste op Nederland gerichte commerciële omroep RTL Veronique gaat van start. |
| 15 augustus 1997 | Jongerenomroep BNN met Bart de Graaff gaat van start. BNN maakt door de jaren heen enkele spraakmakende programma's, wellicht met De Grote Donorshow als hoogtepunt, dat haalde het wereldnieuws. |
| 1999 | De eerste uitzending van het reality programma 'Big Brother.' |
| 13 augustus 2005 | De veelbesproken televisiezender van John de Mol Talpa gaat van start. Veel bekende namen en televisieprogramma's zijn aangekocht, maar het mocht niet baten. Op 18 augustus 2007 stopt Talpa met uitzenden en worden de zender en enkele programma's overgenomen door RTL. |
| 10 december 2006 | De analoge televisiezenders van de publieke omroep zullen worden uitgeschakeld; de digitale etherontvangst zal vanaf die dag niet meer gecodeerd, en dus gratis, zijn. |
| Vanaf 2009 | De Publieke Omroep zal in Hoge Definitie (HDTV) gaan uitzenden. |
[bewerken] Tijdlijn Nederlandse televisiekanalen
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
- www.beeldengeluid.nl, het audiovisueel archief van Nederland en beheert veel historisch televisie materiaal
- Voor extra info over de eerste televisie-uitzending van 2 oktober 1951
- www.videoactive.eu, over de geschiedenis van de Europese televisie. Bevat veel fragmenten van programma's uit verschillende Europese landen, waaronder Nederland.
Bronnen, noten en/of referenties:
