Rivierdelta

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Kleine rivier met delta, Tenakee, Zuidoost Alaska NOOA, America's Coastlines Collection

De Nijldelta vanuit de ruimte

Een rivierdelta is een stelsel van aftakkingen van een rivier, voordat deze in zee of in een groot meer uitmondt. Op de kaart heeft zo'n stelsel min of meer de vorm van een driehoek, wat de naam delta (naar de driehoekige Griekse letter Δ) verklaart. De Griekse historicus Herodotus voerde deze naam in toen hij de Nijl beschreef in zijn Historiën en de opvallende vorm op de Griekse (hoofd)letter delta vond lijken. De Nijl heeft dan ook een van de bekendste rivierdelta's.

Delta's zijn dikwijls vruchtbaar en dichtbevolkt. Hun ligging aan zee maakt ze kwetsbaar voor overstromingen. Vaak is ook de natuurwaarde van een delta hoog.

Delta's ontstaan veelal doordat een grote rivier uitmondt in een (bijna) getijdeloze zee, zoals de Middellandse Zee of de Zwarte Zee. Dit soort delta's noemen we riviergedomineerd. Als een rivier in een zee uitmondt waar een sterke getijdenwerking heerst, noemen we dit een getijdengedomineerde delta. Als een rivier uitmondt in een zee met een sterke golfwerking en kuststroming, heet dit een golfgedomineerde delta. De laatste twee delta's kenmerken zich niet door de herkenbare vorm van de Griekse letter Δ.

Nederland bestaat voor een groot deel uit het aangesloten deltagebied van de rivieren Rijn, Maas en Schelde. Hun mondingen, die merendeels door getijdewerking zijn verbreed tot estuaria, liggen in de provincies Zeeland en Zuid-Holland. Ook de Betuwe, de Bommelerwaard en delen van het Groene Hart behoorden van oorsprong tot het deltagebied van de Rijn en de Maas. De meeste riviertakken kwamen niet direct in open zee uit, maar vulden de moerassige lagune achter de Hollandse strandwal. De Rijntakken IJssel en Vecht bouwden kleine delta's uit in de voormalige Zuiderzee.

Andere grote delta's in Europa zijn die van de Donau, de Rhône, de Wolga en de Po. Kleinere zijn die van de Weichsel, de Memel en de Ebro. Het zijn stuk voor stuk belangrijke natuurgebieden.

In Azië zijn er de dichtbevolkte rivierdelta's van de Ganges met de Brahmaputra, die van de Mekong en de Lena. De grootste delta's in Afrika zijn die van de Nijl en de Niger, in Zuid-Amerika die van de Amazone en de Orinoco en in Noord-Amerika die van de Mississippi.

[bewerken] Binnendelta

In de regel mondt een rivier uit in zee. Maar op veel plaatsen op de aarde stroomt de rivier uit in een meer of eindigt de rivier gewoon in de woestijn. Deze delta noemt men een binnendelta. Voorbeelden van binnendelta's zijn:

• De rivier de Wolga in Rusland, die uitmondt in de Kaspische Zee.
• De rivier de Okavango in Botswana, die uitmondt in de Kalahari.
• De Jordaan, die uitmondt in de Dode Zee.
• De Helmand in Iran en Afghanistan, die uitmondt in de Goud-e-Zereh.
• De Dulce in Argentinië, die uitmondt in de Mar Chiquita.

Al deze meren zijn zout. Als er geen meer is, dan is er een zoutvlakte. Dat komt doordat de meren als instroom rivierwater hebben, waar altijd een beetje zout in zit. De enige manier waarop water weggaat, is doordat de H₂O verdampt. De zouten die in met het rivierwater zijn meegenomen verdampen niet, waardoor het meer in de loop der tijd steeds zouter is geworden. Een bekend voorbeeld van een zoutvlakte is Great Salt Lake in de staat Utah in de Verenigde Staten.

Meer mediabestanden bij dit onderwerp vindt u in de categorie River deltas van Wikimedia Commons.