Evenredige vertegenwoordiging

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Evenredige vertegenwoordiging is een kiessysteem waarbij het percentage behaalde zetels bij goede benadering evenredig is met het percentage behaalde stemmen. Een partij die 20% van de stemmen haalt, heeft in een systeem met evenredige vertegenwoordiging dus recht op (ongeveer) 20% van de zetels.

Om het aantal zetels per partij te bepalen, wordt het totaal aantal uitgebrachte geldige stemmen gedeeld door het aantal te vergeven zetels. Dit getal wordt de kiesdeler genoemd. Het aantal zetels dat een partij krijgt is het aantal keren dat de kiesdeler afgerond is gehaald. Zetels die overblijven, worden restzetels genoemd en verdeeld over de partijen die de kiesdeler gehaald hebben.

Nederland kent bij de verkiezingen een volledig systeem van evenredige vertegenwoordiging. In tegenstelling tot sommige andere landen kent Nederland ook geen kiesdrempel, dat wil zeggen dat het mogelijk is met een éénpersoonsfractie in een gekozen orgaan te komen. Volgens het huidige Nederlandse kiesrecht kan een lijst niet in aanmerking komen voor restzetels als de kiesdeler niet tenminste een maal gehaald is.

Ook in België wordt het systeem van evenredige vertegenwoordiging toegepast bij verkiezingen, zij het dat in België dit systeem wordt gecombineerd met een districtenstelsel en een 5%-kiesdrempel op alle bestuursniveaus.

Het voordeel van dit kiessysteem is dat de voorkeuren van de kiezers goed weerspiegeld worden in het gekozen orgaan. Het nadeel is dat de meerderheid waarop een regering of een provinciaal of gemeentelijk bestuurscollege moet steunen, vrijwel altijd een uit meerdere partijen bestaande coalitie zal zijn, die een op compromissen gebaseerd beleid moet voeren. Dit kan het voor coalitiepartijen moeilijk maken het feitelijk gevoerde beleid uit te leggen aan hun kiezers. Dit kan echter opgevat worden als een onvermijdelijk gevolg van democratie, waarin nu eenmaal verschillende meningen tot uiting moeten komen.

[bewerken] Soorten systemen van evenredige vertegenwoordiging

Er bestaan verschillende berekeningswijzen om te komen tot evenredige vertegenwoordiging. De belangrijkste zijn:

• systemen met een kiesdeler: de stemmen van elke lijst worden gedeeld door een getal, de kiesdeler. Zo krijg je een getal, het kiesquotiënt. Elke lijst krijgt minstens zoveel zetels als het kiesquotiënt, naar beneden afgerond. De overblijvende zetels worden toegekend aan de lijsten met de grootste rest. Dit systeem wordt in België gebruikt om zetels over de kieskringen te verdelen.
• systemen met delerreeksen: de stemmen van elke lijst worden gedeeld door een reeks getallen. Deze kiesquotiënten worden in volgorde gezet, evenveel als er zetels te verdelen zijn. Elke lijst krijgt voor elk kiesquotiënt een zetel.

Er bestaan verschillende delerreeksen. Deze zijn, van meer naar minder voordelig voor kleinere lijsten:

• Sainte-Laguë: 1, 3, 5, 7, ...
• Niemeyer
• Hagenbach-Bisschoff
• D'Hondt: 1, 2, 3, 4, ...
• Imperiali: 2, 3, 4, 5, ...

Imperiali wordt veelal "evenredige vertegenwoordiging" genoemd, alhoewel het die naam niet echt verdient: het bevoordeelt de grootste partij zodanig dat een stemuitslag die perfect in een zetelverdeling kan omgezet worden, toch een andere zetelverdeling zal opleveren. Zo kan bijvoorbeeld een uitslag van 48% + 36% + 16% van de stemmen perfect omgezet worden in een gemeenteraad van 25 leden naar 12 + 9 + 4 zetels (4% = 1 zetel). Desondanks zal Imperiali een andere uitslag opleveren: 13 + 9 + 3 zetels.

Binnen de systemen die wel evenredig mogen genoemd worden, heeft D'Hondt als voordeel tegenover Sainte-Laguë:

• dat het partijfragmentering nooit zal aanmoedigen: een splitsing van een kandidatenlijst zal (bij gelijk stemmenaantal) die partij geen extra zetel opleveren; een fusie van twee kandidatenlijsten zal (bij gelijk stemmenaantal) dat kartel geen zetel kosten. Sainte-Laguë is daarin neutraal: soms zal een fusie voordelig zijn, soms zal een splitsing voordelig zijn.
• dat het in een kieskring met een oneven aantal zetels (zoals alle gemeenteraden in België) een partij die de meerderheid van de stemmen heeft, altijd meer dan de helft van de zetels zal opleveren.

Bijv. zal een stemuitslag van 51% + 31% + 18% in een kieskring met 5 zetels, door D'Hondt omgezet worden naar 3 + 1 + 1 zetel en door Sainte-Laguë naar 2 + 2 + 1 zetel.

In België wordt D'Hondt, vernoemd naar Victor D'Hondt, gebruikt bij de meeste verkiezingen, voor de gemeenteraadsverkiezingen gebruikt men echter Imperiali (en voor de districtsraadsverkiezingen in Antwerpen opnieuw D'Hondt).

[bewerken] Externe links en bronnen

• Vlaamse uitleg Imperiali