Informateur
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een informateur is iemand die in het kader van de kabinetsformatie na de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland in opdracht van de Koning der Nederlanden of na federale verkiezingen in België in opdracht van de Koning der Belgen de mogelijkheden onderzoekt voor de vorming van een kabinet.
De informateurs (ofwel verkenners) zijn meestal afkomstig van de politieke partijen die de kern van het vermoedelijke nieuwe kabinet vormen of van de partij die het grootste is geworden of de meeste winst heeft behaald bij de verkiezingen.
Vaak zijn het relatieve buitenstaanders, die tijdelijk in de schijnwerpers komen te staan. Hun aanstelling wordt vaak als eervol ervaren. Hoewel ervaring, deskundigheid en keuze een belangrijke rol kunnen spelen in het hele traject.
Het (in)formatie-proces wordt ook wel als een 'schaakspel' gezien, waarbij de koning of koningin eens echt aan zet is en zijn of haar macht of invloed kan uitoefen op de samenstelling van haar regering.
Inhoud |
[bewerken] Gang van zaken
Staatsrechtelijk gezien is nergens voorgeschreven hoe een informateur dient te opereren.[1] Hieronder staat echter de wijze hoe de informateur meestal te werk gaat.
[bewerken] Consultatie
Nadat de uitslag van de verkiezingen bekend is geworden (of wanneer een Kabinet gevallen is), brengen de gekozen fractieleiders van de politieke partijen, alsmede een aantal vaste adviseurs van de koning of koningin (bijvoorbeeld voorzitters Eerste en Tweede Kamer of voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers en Senaat, vicevoorzitter Raad van State) eventueel de Ministers van Staat), een consultatie-bezoek aan het staatshoofd om hem of haar hun adviezen te geven over het te volgen (in)formatie-traject.
[bewerken] Informatie-opdracht
In sommige gevallen worden er, indien gewenst, achtereenvolgens één of meerdere informateurs benoemd door het staatshoofd. Als de situatie daar aanleiding voor geeft, kan er een soort van voorverkenning gewenst zijn. Dit wordt ook wel eens pré-informatieronde genoemd, onder leiding van een pré-informateur. De informateur krijgt alle aan het staatshoofd uitgebrachte adviezen. Vervolgens voert hij gesprekken met politici, deskundigen en natuurlijk met de fractievoorzitters van de partijen die wellicht samen een kabinet kunnen vormen. De informateur kijkt welke problemen er daarbij overwonnen moeten worden. Hoe ver deze opdracht reikt, hangt af van de verkiezingsuitslagen. Als twee partijen een duidelijke meerderheid hebben en het eens zijn, kan de informateur een beperkte opdracht krijgen. In een verslag adviseert hij het staatshoofd welk nieuw kabinet een goede kans van slagen heeft. De Kamer kan de informateur verzoeken zijn advies in een debat toe te lichten.
Als regel spreekt de informatie-opdracht van een kabinet "dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal". In de praktijk betekent dit dat de mogelijkheden van een meerderheidskabinet moeten worden onderzocht. Vaak bestaat een dergelijk kabinet uit meerdere fracties in de Tweede Kamer welke een coalitie aangaan en vervolgens de ministers en staatssecretarissen leveren in het kabinet.
De opdracht kan ook zo ruim zijn dat de informateur het regeerakkoord opstelt. Ook kan hiervoor een nieuwe informateur worden aangesteld. De informateur onderhandelt met de coalitiepartijen over de gezamenlijke en tegenstrijdige belangen. Als men het eens is, worden de afspraken vastgelegd in het akkoord.
[bewerken] Formatie-opdracht
Waren in vroegere jaren formateurs degenen die het hele proces tot de vorming van een nieuw kabinet begeleidden, inmiddels is gegroeid dat als de informatie-fase slaagt, de informateur of informateurs een formateur aanbevelen. Officieel wordt deze door de koning of koningin benoemd. De formateur formeert het toekomstig kabinet; vaak wordt hij de nieuwe minister-president of eerste minister, welke zal worden beëdigd door het staatshoofd.
Het nieuwe kabinet is niet gebonden aan het regeerakkoord en hoeft dus de vastgelegde afspraken niet verplicht om te zetten in beleid. Bij een stemming binnen de Kamer zullen de coalitiepartijen geneigd zijn vóór het wetsvoorstel van het kabinet te stemmen. Toch kan er een meerderheid tegen een bepaald wetsvoorstel ontstaan: de oppositiepartijen zullen mogelijk tegen stemmen en de coalitiepartijen zijn niet verplicht vóór te stemmen, omdat er sprake is van dualisme. Het is echter wel de gewoonte, omdat er anders kans is op een kabinetscrisis.
[bewerken] Kritiek
Sommigen vinden het bezwaarlijk dat de informateur aan niemand, behalve de Koning, verantwoording dient af te leggen. Daarom stelden de staatscommissie-Biesheuvel en de commissie-De Koning voor hem verantwoording te doen afleggen in de Tweede Kamer. De laatste jaren geeft de laatste jaren tekst en uitleg in de Tweede Kamer, zonder dat daar overigens een verbindende regel voor is. [1]
[bewerken] Gemeentelijk en provinciaal niveau
Zeker na de invoering van de Wet dualisering gemeentebestuur in 2002 en de Wet dualisering provinciebestuur in 2003, waarbij in gemeenten en provincie het dagelijks en algemeen bestuur uit elkaar zijn gehaald, hebben ook hier de informateur en de formateur hun intrede gedaan. Het was voorheen gebruikelijk dat na de Raads- of Provinciale Statenverkiezingen de grootste partij het voortouw nam in de besprekingen om te komen tot een nieuwe coalitie. Inmiddels wordt er vaak van buiten een informateur aangesteld door de betrokken partijen om hen zo als een meer neutraal 'voorzitter' te ondersteunen in het formatieproces voor een nieuw College van Burgemeester en Wethouders c.q. College van Gedeputeerde Staten en de coalitie-onderhandelingen.
In de toekomst zal, zeker bij invoering van de gekozen burgemeester, in Nederland deze een meer nadrukkelijker rol krijgen bij de vorming van een nieuw dagelijks bestuur op gemeentelijk- en provinciaal niveau.
[bewerken] Lijst van (in)formateurs sinds 1948 (Nederland)
Sinds 1948 zijn onderstaande personen aangezocht als (in)formateur in Nederland:
| Kabinet | Datum verkiezingen | Datum beëdiging | Informateur(s) | Formateur |
|---|---|---|---|---|
| Kabinet-Balkenende IV | 22-11-2006 | 25-11-2006 20-12-2006 09-02-2007 |
1. Rein Jan Hoekstra (CDA), 3 weken (?) 2. Herman Wijffels (CDA), ca. 6 weken |
Jan Peter Balkenende (CDA), 13 dagen |
| kabinet-Balkenende III | 30-06-2006 (val Balkenende II) |
05-07-2006 | Ruud Lubbers (CDA), 5 dagen | Jan Peter Balkenende (CDA), 3 dagen |
| kabinet-Balkenende II | 22-01-2003 | 27-05-2003 | 1. Piet Hein Donner (CDA) (pre-formatie, 11 dagen) 2. Piet Hein Donner (CDA) en Frans Leijnse (PvdA) (formatie CDA-PvdA mislukt na 77 dagen) 3. Rein Jan Hoekstra (CDA) en Frits Korthals Altes (VVD) (formatie CDA-VVD-D66 na 36 dagen) |
Jan Peter Balkenende (CDA), 8 dagen |
| kabinet-Balkenende I | 15-05-2002 | 22-07-2002 | Piet Hein Donner (CDA), 49 dagen | Jan Peter Balkenende (CDA), 19 dagen |
| kabinet-Kok II | 06-05-1998 | 03-08-2006 | 1. Klaas de Vries (PvdA) (pre-formatie, 6 dagen) 2. Wim Kok (PvdA), Gerrit Zalm (VVD) en Els Borst (D66) (formatie PvdA-VVD-D66 na 68 dagen) |
Wim Kok (PvdA), 15 dagen |
| kabinet-Kok I | 03-05-1994 | 22-08-1994 | 1. Herman Tjeenk Willink (PvdA), 8 dagen 2. Klaas de Vries (PvdA), Gijs van Aardenne (VVD) en J.J. Vis (D66) 45 dagen 3. Herman Tjeenk Willink (PvdA), 8 dagen 4. Wim Kok (PvdA), 24 dagen |
Wim Kok (PvdA), 25 dagen |
| Kabinet-Lubbers III | 06-09-1989 | 07-11-1989 | 1. Jan de Koning (CDA), 6 dagen 2. Ruud Lubbers (CDA), 45 dagen |
Ruud Lubbers (CDA), 12 dagen |
| Kabinet-Lubbers II | 21-05-1986 | 14-07-1986 | Jan de Koning (CDA), 50 dagen | Ruud Lubbers (CDA), 4 dagen |
| Kabinet-Lubbers I | 08-09-1982 | 04-11-1982 | 1. Jos van Kemenade (PvdA), 21 dagen 2. Willem Scholten (CDA), 30 dagen |
Ruud Lubbers (CDA), 6 dagen |
| Kabinet-Van Agt III | 13-05-1982 (val Van Agt II) |
29-05-1982 | Piet Steenkamp (CDA), 12 dagen | Dries van Agt (CDA), 5 dagen |
| Kabinet-Van Agt II | 26-05-1981 | 11-09-1981 | 1. Ruud Lubbers (CDA) en Jan de Koning (CDA), 42 dagen 2. Ruud Lubbers (CDA), Jan de Koning (CDA) en Ed van Thijn (PvdA), 25 dagen formatie 1 3. Bas de Gaay Fortman (CDA), 13 dagen |
1. Sjeng Kremers (CDA) en Ed van Thijn (PvdA), 16 dagen informatie 3 2. Dries van Agt (CDA), 10 dagen |
| Kabinet-Van Agt I | 25-05-1977 | 19-12-1977 | 1. Joop den Uyl (PvdA), 45 dagen 2. Wil Albeda (ARP/CDA), 7 dagen 3. Joop den Uyl(PvdA), 30 dagen 4. Gerard Veringa (KVP/CDA), 7 dagen 5. Joop den Uyl (PvdA) en Gerard Veringa (KVP/CDA), 35 dagen 6. Pieter Verdam ( ARP/CDA) en Maarten Vrolijk (PvdA), 15 dagen formatie 1 7. Wim van der Grinten (KVP/CDA), 29 dagen |
1. Joop den Uyl (PvdA), 10 dagen informatie 7 2. Dries van Agt ( KVP/CDA), 12 dagen |
| Kabinet-Den Uyl | 29-11-1972 | 11-05-1973 | 1. Marinus Ruppert (ARP), 59 dagen formatie 1 2. Dries van Agt (KVP) en Wil Albeda (ARP), 14 dagen |
1. Jaap Burger (PvdA), 64 dagen informatie 2 2. Jaap Burger (PvdA) en Marinus Ruppert (ARP), 19 dagen |
| Kabinet-Biesheuvel I | 28-04-1971 | 20-07-1971 | Piet Steenkamp (KVP), 39 dagen | Barend Biesheuvel (ARP), 15 dagen |
| Kabinet-De Jong | 15-02-1967 | 15-04-1967 | 1. Jelle Zijlstra (ARP), 17 dagen 2. Louis Beel (KVP), 4 dagen |
1. Barend Biesheuvel (ARP), 12 dagen 2. Piet de Jong (KVP), 16 dagen |
| Kabinet-Zijlstra | 14-10-1966 (val Cals) |
22-11-1966 | formatie 1 Louis Beel (KVP), 13 dagen |
1. Norbert Schmelzer (KVP), 17 dagen Informatie 2. Jelle Zijlstra (ARP), 7 dagen |
| Kabinet-Cals | 28-04-1965 | 14-04-1965 | Norbert Schmelzer (KVP), 11 dagen | Jo Cals (KVP, 31 dagen |
| Kabinet-Marijnen | 15-05-1963 | 24-07-1963 | 1. Carl Romme (KVP), 16 dagen Formatie 1 2. Louis Beel (KVP), 8 dagen |
1. Wim de Kort (KVP), 21 dagen Informatie 2 2. Jan de Quay (KVP), 11 dagen 3. Victor Marijnen (KVP), 9 dagen |
| Kabinet-De Quay | 12-03-1959 | 19-05-1959 | 1. Louis Beel (KVP), 13 dagen formatie 1 2. Louis Beel (KVP), 13 dagen |
1. Jan de Quay (KVP), 31 dagen informatie 2 2. Jan de Quay (KVP), 6 dagen |
| Kabinet-Beel II | 12-12-1958 (val Drees III) |
22-12-1958 | Louis Beel (KVP), 6 dagen | Louis Beel (KVP), 3 dagen |
| Kabinet-Drees III | 13-06-1956 | 13-10-1956 | formatie 1 en 2 1. Piet Lieftinck (PvdA), 9 dagen 2. Piet Lieftinck (PvdA), 7 dagen 3. Wilhelm Friedrich de Gaay Fortman (ARP), 16 dagen 4. Wilhelm Friedrich de Gaay Fortman ( ARP), 8 dagen 5. Jaap Burger (PvdA), 20 dagen |
1. Willem Drees (PvdA), 39 dagen 2. Carl Romme (KVP), 9 dagen informatie 1 t/m 5 3. Willem Drees (PvdA) 5 dagen |
| Kabinet-Drees II | 25-07-1952 | 02-09-1952 | formatie 1 t/m 3 Cornelis Staf (CHU), 8 dagen |
1. Willem Drees (PvdA), 27 dagen 2. Louis Beel (KVP), 13 dagen 3. Leendert Antonie Donker (PvdA), 17 dagen informatie 4. Willem Drees (PvdA), 4 dagen |
| Kabinet-Drees I | 25-01-1951 (val Drees/ Van Schaik |
15-03-1951 | 1. Dirk Stikker (VVD), 5 dagen formatie 1 en 2 2. Carl Romme (KVP), 15 dagen |
1. Willem Drees (PvdA) en Josef van Schaik (KVP), 15 dagen 2. Max Steenberghe (KVP), 7 dagen informatie 2 3. Carl Romme (KVP), 3 dagen |
| Kabinet-Drees/Van Schaik | 07-07-1948 | 07-08-1948 | geen | 1. Louis Beel (KVP), 10 dagen 2. Louis Beel (KVP), 9 dagen 3. Josef van Schaik (KVP), 8 dagen |
[bewerken] Verwante onderwerpen
Bronnen, noten en/of referenties:
www.tweedekamer.nl. Taken Informateur. Geraadpleegd op 23 mei 2009.
- ↑ a b Kortmann, Prof. mr. Constantijn A.J.M. (2008) Constitutioneel Recht. Deventer: Kluwer, pp. 153-157.
